واژه نامه پارسه-پارسی

نوشته شده توسط , 27 جولای 2009

Donbelid Dictionary of Old Persian

(Parsah-Persian)

واژه نامه «پارسه – فارسی» دنبلید، احتمالا یکی از نخستین واژه نامه های دو زبانه پارسی باستان است که از سال 1380 خورشیدی در اینترنت عرضه شد. گنجینه لوح های تخت جمشید در دانشگاه شیکاگو پایه ی اصلی این واژه نامه است؛ با این وجود، از کتاب های معتبر دیگری که واژه هایی از این زبان را منتشر کرده اند نیز بهره برداری شده است.

a = abr, pand, barg

a~ = father, shah

دعا، خواهش : jad-

زدن، شكست دادن : jan-

به جلو فشردن،  (با abi-)افزودن : jav-

زندگي كردن : jiv-

كندن : kan-

كين : kaina- (kaena-)

كم : kamna-

كردن، ساختن : kar-

كاپادوسيه : kapatuka-

(ضمبر موصولي) : ka-

آرزو : ka~ma-

مردم، ارتش : ka~ra-

مربوط به استخوان گرانبها : ka~sakaina-

(در كِهتر و…) كِه، كوچك : kathyah

كوه : kaufa-

كوش، اتيوپي : Kusha-

كوشي، اتيوپيايي : Kushiya-

لب : lap

مرد مكي : Maciya-

مغ : magu

مكه : Maka-

انديشيدن : man-

خواست، قدرت انديشه : manah-

در انديشه ي، زودخشم، خودكامه : manahuvin-

(مالش، ماليدن ) مال : mard-*

مرده : marta-

مُرد : martiya-

بزرگترين : mathishta-

 (در مِهتر و…) مِه : mathyah

ميخ : mayukha-

نه : ma~

سنجش، اندازه گيري : ma~

ماد، مادي : ma~da-

ماه : ma~da-

من : mana~

مادر : ma~tar-

ملخ : math(z)akha~

ميرد (?) :  mryataiy-

نادرست، اهريمني : mithah-

ميترا، مهر : misa-

مو، موي : muda-*

مصر، مصري : Mudra~ya-

ناي، نِي : na~da-

زيبا، خوب : naiba-

نيم، نصف : naima- (naeama-)

نه (not) : naiy

نم : namna-

نوه : napa~t-

نيرو : naryava-*

كشتن، نابود كردن، خراب كردن : nath-

نام : na~man-

(پيشوند) پايين : ni-

نوشتن : nipaith-

نوشتن : nipishtanaiy

پايين رفتن، سرازير شدن : nirasa-

نشستن، (سببي) قرار دادن : nishad-

نشين، آشيانه : nishadman*

فرمان : nista~-

پايين رسيدن،(سببي) قرار دادن، زمين گذاشتن : niyam-

پا : pa~da-

پيش : paishiya~-

حك كردن، نقاشي كردن : paith-

پناه : paitina~tha-*

پنجم : panchama

پنهان : panha~n

فرا : para-

رفتار كردن : pariay-

پاداش، اعطا كردن : paribar-

پيرامون، اطراف : pariy

پهلو : parthava-

پارت، پارتي : Parthava-

 خشونت : partana~ya~-

پر، بسيار : paru-

پيشين، قبلي : paruva-

از گونه هاي متنوع : paruzana-

پس از : pasa~-

(در پاسداري، پاسباني،و…) پاس : pa~sa-

سپس : pasa~va-

سرباز پياده : pasti-

(پسوند معادل پِي در ”پيكار“ در فارسي امروزي) : pati-

پيام : patiga~ma-*

فرمانروايي بر : patikhshay-

پذيره : patirya

پسند : patisand-*

دوباره، بر خلافِ، در طول : patiy-

(پسوند در سپهبد، موبد، هيربد…)  – بد : patiy

(حرف اضافه) به : patiy

اعلام كردن : patizbaya-

پيكار : patka~r

پيوند : patvand

حمايت كردن، محافظت كردن : pa~-

پا : pa~da-

پارسي، پارس : pa~rsa-

پوست : pavasta~

پدر : pitar-

پل : prthu

پسر : pusa-

ليبيايي : Puta~ya-

 (شهر ري) رِي : Raga~

رفتن، آمدن : rasa-

را، از، بوسيله ي، بدليل : ra~diy-

راه : ra~thu-

درست، راست (مستقيم) : ra~sta-

روز : rausah-

رود : rautah-

سگ : saka-*

سبك : sapuka-*

(پي بست) اون، به او : sha-

برنامه ريختن، رفتن : shiyav-

شاد : shiya~ta-

رفاه، شادي : shiya~ti-

سكايي، سكا : Saca-

سر : sara-

سردار : sarada~ra-

شكن : skand-

فقير، ضعيف : skauthi-

(در شبه جزيره ي بالكان) تراس، تراسي : Skudra-

سپاه : spa~da-

سارد : Sparda-

ساردي : Spardiya-

جنگ، اردوگاه : spa~thmaida-

گذاشتن، ايستادن : sta~-

سغد، سغدي : Sugda-

(som) سم : sumba-*

دلپذير : thandu-

گفتن : thanh-

كمانگير : thanuvaniya-

گفتن، اعلام كردن : tha~

كاخ : tacara-

 

(در يونان باستان، احتمالا كلاهي پهن و لبه دار)

پوشش پتاسوس : tacabara-

تهم، تهمتن، چابك، شجاع : takhma-

بدن، تن، خود : tanu~-

ترس : tars-

ترس : tarsa-

تخم، تبار، خانواده : tauma~

توان، تحمل كردن، توانايي داشتن : tav-

فعال بودن : takhsh-

كه، آنكه : taya-

سه : thitiya-

سي : thithat-

تير : tigra~

پوشش كلاهِ نوك تيز : tigrakhauda-

تنومند، نيرومند، توانمند : tunuvant-

تو : tuvam

كه، آنكه: tya-

هردو، جفت : uba-

(در خوزستان) خوز : (h)uja-

افزار : upacha~ra-*

با : upaka-

بر، روي، بالاي : upariy-

افسر : upasara-*

كمك : upasta~-

زيرِ، در هنگامِ : upa~-

 خرد، هوش : ushi-

خشك، سرزمين اصلي : ushka-

پلكان، راه پله : ustashana~-

شتر : ushtra-

 (واو عطف) وُ : uta~-

خوارزمي : Uva~razmiya-

ايلام : U~ja-

بهمن : vahumanah-

بهار : va~hara-

به، بهتر : vahyah

ديدن، به نظر رسيدن : vaina-

بنفشه : vanavakhsha-*

پوشش، (در ميان) باور داشتن : var-

خواست، پسند : vashna-

بسيار : vasida~ra-*

بُس، به دلخواه، كاملا : vasiy-

بزرگ : vazraka-

(پيشوند) دور، جدا : vi-

گزير : vichrya-

ويران كردن : vikan-

(سببي) آسيب رساندن، خراب كردن : vinath-

(Gondafar) گندفر : Vindafarnah-

گرگان : Vrka~na-

گرد، پهلوان : vrta-*

گرسنه : vrsna-

همه : visa-

visdahyu- :

از همه يا  براي همه ي فرمانروايان يا استانداران :

بستر : vistarka-*

گشادن : vishta~ta-

ويشتاسپ : Vista~spa-

خانه : vith-

گذر : vitryati

برنج : vrinji-*

خرد ورزيدن، انديشه كردن  : khrathu-

پادشاهي : khshasa-

فرمان راندن : khshay-

خشايارشا : Khshaya~rshan-

شاه : khsha~yathiya-

گوش دادن، شنيدن، راضي كردن : khshnav-

شنيده، راضي، خشنود : khshnuta-

شب : xshap-

خوردن : khwar-

هركس : yaciy-

پرستيدن : yad-

جايي كه : yada~

اگر، هنگاميكه : yadiy

(دست) بلند كردن : yam-

هنگاميكه، پس از آنكه : yatha~-

تا : yata~-

در آشوب بسر بردن : yaud-

لونيه، لونيايي : Yauna-

پسند : ya~na-

ماهر، چيره دست، متصدي و ريسس : ya~umani-

جوي، جو : yauviya~

زين : zaina- (zaena-)

انسان : zana-

ناميدن : zba~-

زيان : zya~na-

 

 

(پيشوند و حرف اضافه) به : a~

آوردن : a~bar-

وفادار : a~gariya-

آتش : a~tar-

(پيشوند منفي ساز) نا-، ن-  : a-

اين : a-

(معني عجيب در شگفت و…) افد : abda-

برخلاف چيزي بودن، بعلاوه abiy:

در آن هنگام : aciy

سپس : ada-

سپس : adakaiy

من :adam  

هراس، ترس از مرگ : afuva~-

گيرُد : agrba~ya-

آجر پخته : aguru-

بودن : ah-

اهورا : ahura

شتافتن : aish-

اين : aita

(پسوند) يك : aiva-

ناكرده، ناشده، ناساخته : akarta-

فيروزه : akhshaina-

آسيب نديده، به هم نريخته : akhshata-

(پسوند اعداد بجاي ام در فارسي امروزي) : -ama

از آنجا : amata

(شناسه ي اول شخص مفرد)  َم : amiy

(علامت جمع) -ان : a~n~m

اين : ana~

ناهيد، نيالوده : ana~hita~

ناب، بدون آب : ana~pa

انداختن : anda~khtan

انگاره : anga~re

انگاشتن : anga~shtan

ديگر : aniya-

اندر، درون ، اندرون : antar

بر اساسِ ، در راستاي : anu-

افگندن : apakan-*

آوام، وام : apamna-

بعدا ، سپس : apara-

افسوس : apasausa-*

فراتر : apataram

آب : a~pi-

به آنجا ، بسيار : apiy

آبستن : a~pusatanu-*

رفتن ، آمدن : ar-

عربي ، عرب : arabaya

قابِ پنجره : ardastana-

آريا : ariya-

 از تبار آريايي : ariyaccisa

ايران : Ariya~na~m

ارمنستان : armina-

ارمنستان ، ارمني :-  arminiya

(اشكانيان) اشك : Arshaka-

دادگري ، عدالت : arta-

ارداي، اردا (مقدس) : arta~va~

ارديبهشت : artavahishta-*

پارسا ، نيكوكار : artavan-

فعاليت ، چالاكي : aruvasta-

اسب : asa-

سوار : asaba~ra-

استر : asatara-

استخوان : asta-

استودان : asta-

سنگي ، از سنگ : at’angaina-

درون، ميان : atar-

آسور : at’ura-

آسوري : at’uriya-

اهورامزدا : auramazda~-

آن : ava-

آنجا ، سپس :avada~

او : avah

ايشان : avaisha~m

(بمعني بدين جهت در ازيرا، زيرا و…)ايرا : avara~diy-

ايدون، اينچنين، بنابراين : avatha~

از اينگونه : ava~kara-

بي گزند ، آسيب نديده : axshata

رفتن : ay-

پيشوند معادلِ to در زبان انگليسي : a~

در (ya~ta~a~): تا آنجا كه : a~

وفادار : a~gaiya~

نيزه دار ، زوبين افكن : a~rshrika-

نيزه دار ، زوبين افكن : a~rstika

شنودن، راضي كردن ، خرسند كردن : a~xshnav

خدا : baga-

بستن : band

بنده : bandaka-

بردن ، بلند كردن ، (با a~، انجام دادن) : bar-

(پسوند دارندگي) وُر : bara-

آنها مي برند (حمل مي كنند) : barantiy

بالا : bardah-*

بلند : bardant-*

بردن : bartanaiy

شدن ، بودن : bav-

بود (bovad) : bavati

بابِل ، بابِلي : ba~biru-

باج، خراج ، گزيت : ba~ji-

باختران : ba~xtri-

برادر : bra~tar-

برازمانيا ، فروتن : brazmaniya-

بوم، زمين : bumi-

بنياد : bundada~ti-*

(پِي بست واژه) وُ : ca

چرم : charman

چهر، نژاد : chisa-

چيز : chishchiy

)وَندِ تاكيدي( : ciy

دادن : da~-

دَه، دهم، دهش،… : dada~

دِه، سرزمين ، استان ، ناحيه : dahyu-

دهان : dafa~n-*

دين : daina- (daena-)

ديو ، خداي دروغين : (daeva) daiva-

معبد ديو : daivada~na-

دانستن : da~n-

نگهداشتن ، زيستن : *dar-

زر، طلا : daraniya-

دارا : da~rayavahu-

دير : darga-

دراز : dargam-

توانگرانه ، نيرومندانه ، سترگ : darsham

دست : dasta-

دوش، كتف : daosa-

دوست : daushtar-

دادن -: da~

آفريدن ، ساختن ، گذاشتن : da~

دانستن : da~n-

داريوش : da~rayavahu-

دار، درخت : da~ru-

قانون ، فرمان، داد : da~ta-

داور : da~tabara-

(پِي بست، ضمير مفعولي) او را ، به او :di-

ديدن : di-

دژ : dida~-

دبير : dipi-

دروغ : drauga-

دروغگويي ، فريبكار : *draujana-

دريا : drayah-

دور ، دير : du~ra-

(پيشوند) بيمار : dush-

قحطي و خشكسالي ، برداشت بد : dushiya~ra-

ناپسند ، كاري كه بد انجام شده : dushkarta-

بسيار بلند ، بسيار دور : duvaishta-

(يا duvar-)در : duvara-

رده ستون ها ، ستون بندي ، ستونگان : duvarthi-

ديگر : duvitiya-

دزد : duzhda~

فر، روشني : farna-

پيشاپيش ، فرا : fra-

اعطا كردن : frabar-

فرمان : frama~

فرمان : frama~na-

فرماندار ، حاكم : frama~tar-

عالي : frasha-  

پرسيدن ، آزمودن : frath-

برتر : frathara-

ارجح، سزيده تر، بيشتر : fratara-

فرود : fravata-

گيس : gaisa- (gaesa-)

آمدن : gam-

شوم ، دشمن ، گزند و آسيب : gasta-

مكان ، تخت و اورنگ : gathu-

گريست : grad-*

يوغ ، ساز و برگ اسب : jugh-

از : haca~

نشستن : had-

با : hada~

جا ، نشيمنگاه ، كاشانه ، كاخ : hadish-

ثبت كردن ، گواهي : haduga~

ارتش : haina~

يك بار ، يك دفعه : hakaram

با ، با هم : ham-

جنگ : hamarana-

جنگجو : hamaranakara-

شورشي ، متخاصم : hamisiya-

به سختي كار كردن : hamtakhsha-

هنگام : hanga~m

دستاورد، همكاري(؟) : hankarta-

هفتم : haptama-

(برخي گفته اند هري در هريررود) هرات : Haraiva-

اين، او : hauv

هخامنشيان : Hakhamanishiya-

كه (معادل who, which) : haya-

هزار : hazahra-

هند : Hindu-

هندي : Hinduya-

گوش:  hosh

مردان خوب داشتن : humartiya-

جنگجوي خوب : hushhamaranakara-

شاد : huthandu-

كمانگيرِ خوب : huthanuvaniya-

خود : huvaipashiya-

اسب سوارِ خوب : huvasabaara-

با اسب هاي خوب : huvaspa-

نيزه دارِ خوب : huvaarstika-

مهارت، توانايي : hunara-

خواستن : hwa~z-

كه (معادل who, which,…) : hya-

اينجا : idaa-

اين : ima-

اين : iyam

 

 

 خط میخی هخامنشی:

Old Persian

دیس واژه ها (واژه نگارها):

Old Persians

عددها در خط میخی هخامنشی:

Old Persian Numbers

دیدگاه‎ها مسدود است